Bernhard
Annejets nieuwste boek is een historische reconstructie van de Duitse voorgeschiedenis van de in 2004 gestorven vader van de Nederlandse koningin en de verstrekkende invloed die deze geschiedenis op zijn leven heeft gehad. Bernhard, een verborgen geschiedenis werd in maart 2010 gepresenteerd op Paleis Soestdijk, vier dagen nadat Annejet er aan de Universiteit van Amsterdam als historica op was gepromoveerd. De media-aandacht was groot, de ontvangst positief. Zoals Vrij Nederlandoordeelde: ‘Superieur onderzoek: een prestatie van jewelste.’
Bernhard is in gebonden versie inmiddels drie keer herdrukt en sinds kort ook in een goedkope paperbackuitvoering verkrijgbaar. In totaal zijn er nu ruim 60.000 exemplaren van verkocht. Het boek werd genomineerd voor de Libris Geschiedenis Prijs en de AKO Literatuurprijs en bekroond met de M.J.Brusseprijs 2011 voor het beste journalistieke boek.
Waarom een boek over Bernhard?
Omdat ik het gevoel had dat er, hoe veel er ook over hem was geschreven, het verhaal dat hem als mens verklaarde nog steeds niet was verteld. Het was een beetje hetzelfde gevoel als wat ik bij Annie had gehad: ik begreep hem niet. En het beste wat je als schrijver kunt doen als je iets niet begrijpt, is er een boek over schrijven. Daarnaast had ik me tijdens mijn onderzoek voor Sonny Boy grondig verdiept in de Duitse geschiedenis en was me opgevallen hoezeer Bernhard zichzelf loskoppelde van diezelfde geschiedenis. Terwijl hij er toch een product van was en er tijdens zijn vormende jaren actief deel van uit had uitgemaakt. Dat intrigeerde me.
Was het lastig om informatie te vinden?
Ja en nee. Het was lastig om heen te kijken door dat bijna onontwarbare net van rookgordijnen, verzinsels, mythes en geruchten dat hier in Nederland om hem heen was gegroeid. Het was net alsof ieder puzzelstukje wat ik vond, zodra ik het draaide opeens deel uitmaakte van een heel andere voorstelling. Het heeft me dan ook veel tijd en studie gekost voor ik het gevoel had dat ik met zekerheid waarheid en mythe van elkaar kon scheiden. Wat me weer meeviel was hoeveel er nog aan nieuwe feiten en bronnen te vinden was in zijn oude vaderland, Duitsland. Ik heb ruime medewerking van Bernhards Duitse familie, kinderen van zijn vrienden en allerlei archivarissen en historici gehad. Daarnaast kwamen ook hier in Nederland werkelijk uit allerlei hoeken en gaten verhalen en tips. Ik was daar echt heel blij mee. Niet alleen vanwege de informatie zelf, maar ook omdat ik me er moreel door gesteund voelde: er waren dus kennelijk meer mensen die vonden dat het tijd rijp was voor een evenwichtig boek over Bernhard, en die vertrouwden mij dat wel toe.
Hoe was de verstandhouding met de koninklijke familie?
Zo’n nauwe samenwerking met de familie als bij mijn vorige boeken was in dit geval natuurlijk niet mogelijk, maar op een afstand hebben ze dit project via allerlei kanalen wel degelijk gevolgd. En ook nu het uit is heb ik geen enkele indicatie gekregen om te veronderstellen dat men er ongelukkig mee is - integendeel zelfs. Voor de familie was het niet prettig dat Bernhard ook na zijn dood het object bleef van de meest wilde speculaties, geruchten en mystificaties. Mijn boek brengt misschien wel een aantal dingen aan het licht die niet zo fraai zijn, maar tegelijkertijd brengt het ook rust. En het plaatst Bernhards daden en beslissingen heel nadrukkelijk in zijn eigen tijd en situatie. En mensen kunnen, althans dat is mijn ervaring, een hoop waarheid aan als die maar in de juiste context wordt gezet.
Is jouw persoonlijke mening over hem veranderd tijdens het schrijven?
Ik probeer altijd zo onbevangen mogelijk naar een onderwerp te blijven kijken. Ik wil niet iets bewijzen, ik wil iets uitzoeken. Natuurlijk ontkom je er niet aan dat je soms stuit op minder fraaie kantjes van je hoofdpersoon, en dat gebeurde ook bij Bernhard. Toch heb ik op geen enkel moment een hekel aan hem gekregen. Ik kreeg eerder een zekere compassie met hem - hij is ook op allerlei manieren en door allerlei mensen gebruikt. Wat mij uiteindelijk het meest bijbleef is het beeld van iemand die veel meer dan hij deed voorkomen, de speelbal was van allerlei omstandigheden buiten zijn macht en van een man die wel degelijk een hoge prijs heeft betaald voor zijn keuzes.
En nu?
Nu stort ik me weer fijn op een heel nieuw en heel ander onderwerp. Gewoon iets helemaal van mezelf, zoals Sonny Boy destijds ook bedoeld was.
Lees hier een uitgebreid interview dat Annejet gaf op 10 december 2010 aan het Archievenblad.
Boekpresentatie op Soestdijk, maart 2010. V.l.n.r: Cees Fasseur, Geert Mak, Hans Blom (leden van de promotiecommissie), Annejet, Philip Freriks (presentator). Mark Pieters (Querido)
