Flessenpost

Foto: Max Ohme, opzichter van Woynowo. Ingestuurd door Wolfgang Herrlitz.

W.L.van Eyden schrijft:

De heer W.L.van Eyden liet weten ‘ontzettend’ van het boek genoten te hebben. Ten tijde van het zilveren huwelijk van het koninklijk paar werkte hij zoals hij schrijft als ‘pleeboy’ (‘verantwoordelijk voor het al dan niet aanwezig zijn van een stukje zeep’) op de M.S. Oranje waar het diner gehouden werd. Hij herinnert zich hoe Bernhard zelf de laatste inspectie kwam doen en met zijn sportwagen de Javakade kwam op rijden. ‘Streng verboden voor auto’s, maar ja….’

Tom Blom schrijft:

Tom Blom uit Zeist meldt Bernhard met veel genoegen gelezen te hebben - 'een openbaring' vond hij, al was hij er niet vrolijk van geworden. Dit laatste vooral vanwege 'arme Juliana, voor wie ik respect kan opbrengen.' Een inmiddels meer dan negentig jaar oude ex-collega die aan zijn verzetsverleden een enorme bewondering voor Bernhard had overgehouden, durft hij het boek dan ook niet te laten lezen. Net als andere lezers attendeert hij Annejet op de verkeerde formulering met betrekking tot de luchtlandingen bij Arnhem op pagina 330.

Allard Mees schrijft:

Allard Mees uit Klein-Winternheim schrijft: ' Al twintig jaar in Duitsland wonende kreeg ik onlangs uw boek over Bernhard in handen en heb het met grote interesse gelezen. Misschien interesseert u zich voor een 'blik vanuit Duitsland' op dit boek.
Wat mij vooral bewogen heeft, is niet zo zeer het weinig verassende sunnyboy-karakter van Bernhard met snelle autos, onechtelijke kinderen en zelfbewierooking... Van zulke figuren ligt in Europa niemand wakker en het is alleen aardig, er bij de kapper eens iets over te lezen.
Wat echter vooral voor iemand die in Duitsland leeft shockerend is om te lezen, is het ijskoude misbruik van de Wiedergutmachung... Misschien is dit een insteek om ook eens interesse bij de Oosterburen voor uw boek / dit thema te wekken. Als uitgangspunt zou dan 'een jonker in den vreemde' genomen kunnen worden.'

Floris Bierman schrijft:

Floris Bierman uit Leiden heeft Bernhard 'met veel interesse razendsnel gelezen' en vond het een 'prachtig boek'. Wat hem echter stoorde was wat hij noemt het 'burgerlijk taalgebruik': ' Kerst' in plaats van 'Kerstmis' kan niet en zeker niet in de kringen die u beschrijft. Voorts kan 'de lunch gebruiken' evenzeer niet. Ik hoop dat u dit in een volgende druk zult corrigeren

H. van Heeswijk schrijft:

H. van Heeswijk meldt Bernhard twee keer gelezen te hebben, onder andere omdat hij zich altijd irriteerde aan het feit dat de indruk werd gewekt dat deze samen met een handjevol verzetsstrijders Nederland heeft bevrijd. 'En niets is minder waar. Om te zien wie ons land heeft bevrijd is het goed om te gaan kijken op het kerkhof in Margraten waar jonge Amerikaanse soldaten, van soms pas 18 jaar oud, liggen begraven.'

Cornelis Schepel schrijft:

Cornelis Schepel was een van de vele lezers die de moeite namen een uitgebreide correctielijst mee te sturen, want: 'Bernhard is een fascinerend en meeslepend geschreven boek, dat ik bijna ademloos heb uitgelezen. Bijna ademloos, omdat ik me steeds meer ben gaan ergeren aan de talrijke, vooral redactionele, smetten en smetjes die de tekst en de kaarten aankleven. Heel jammer - dit boek had een beter lot verdiend.' Ook W.L.A. Driessen uit Leidschendam stoorde zich aan druk- en taalfouten: 'Het boek moest kennelijk in de boekenweek in de winkel liggen. Ik neem aan dat die schoonheidsfoutjes er in de volgende drukken zijn uitgehaald.' [Hier wordt inderdaad aan gewerkt - red.] Verder toont hij zich vol bewondering voor 'dit zeer boeiende en uiterst leesbare verhaal. Annejet weet hoe zij moet vertellen en de aandacht van de lezer moet vasthouden'. 
Voor Gerard Alink waren zijn correcties geen reden om dit boek de Libris Geschiedenis Prijs niet te gunnen: 'Op naar de shortlist zou ik zeggen en wat mij betreft heeft u die prijs te pakken. Daar doen die paar schoonheidsfoutjes die ik als een schoolmeester onder elkaar meende te moeten zetten, niets aan af. Petje af voor de geweldige hoeveelheid werk en een fantastisch boek.' 


Tom Meyer schrijft:

Tom Meyer uit Kaapstad stuurde eveneens een correctielijstje, met daarbij de opmerking het boek desondanks met 'heel veel genoegen' te hebben gelezen: 'Mooi uitgegeven, heel vlot en goed geschreven, inhoudelijk ijzersterk.... Ik heb van 'Sonny Boy' genoten, heb 'Anna'klaar liggen om te gaan lezen, en zie reikhalzend uit naar het volgende boek!' 

Joost de Vries schrijft:

Voormalig geschiedenisleraar Joost de Vries uit Beesterzwaag lasBernhard met veel plezier - 'U bent er m.i. uitstekend in geslaagd om het aspect: '... hoe verhield zich dat tot zijn tijd' op deskundige maar ook zeer aansprekende wijze inhoud te geven. Niets dan lof' - maar wijst op de foute meervoudsvorm 'Freikörper' waar Freikorps werd bedoeld. Zelf had hij, zo schrijft hij, dezelfde fout ooit in de klas gemaakt 'waar een Duitse uitwisselingsleerlinge prompt hartelijk (maar toch beleefd) begon te lachen omdat zij Freikörper meteen associeerde met 'naaktlopers' (FKK: Frei Körper Kultur).' 

Jan Hoogland schrijft:

Jan Hoogland volstaat met complimenten: 'In twee dagen gelezen. Een geweldig en goed lezend boek', evenals Rien Vergeer die het 'in een keer' uitlas: 'Heel knap geschreven, het boek geeft niet alleen de biografie van Bernhard weer, maar ook een voor iedereen zeer leesbare beschrijving over het ontstaan van de 1e en 2e wereldoorlog. 'n Geweldig boek!' Para Grosch schrijft: 'Bernhard is het soort boek waarin je nauwelijks met lezen kunt ophouden en het toch betreurt als het uit is, m.a.w. ik heb genoten. Hij is een figuur van vlees en bloed geworden.' 
In dat laatste wordt hij bijgevallen door Petra Megens, die vanuit Leeuwarden liet weten: 'Dit boek is zo levend, zo echt. Het is grappig, het is wijs, het levert een schat aan nieuwe gezichtspunten en het is bovendien spannend. Spannend! Terwijl het gaat over een publieke figuur wiens levensloop we in grote lijnen al kennen. We weten ook al hoe het afloopt. En toch is uw boek een ware 'page turner'. Een grote verdienste.... Moest ik het samenvatten, dan zou ik zeggen: de wereld is mooier met deze Bernhard erin.' 

Marianne Hoeboer schrijft:

Een andere lezeres, Marianne Hoeboer schrijft uit Den Haag: 'Zojuist Bernhard uitgelezen. Uitbeluisterd, moet ik eigenlijk zeggen, want ik ben slechtziende en heb via Loket Aangepast Lezen dit boek in een week gelezen. Zelfs ’s nachts hield het mij wakker. ...Vanaf mijn kinderjaren, ik ben van ’43, ben ik opgegroeid met de verhalen rondom Bernhard. Mijn Duitse moeder, geboren in 1914, woonde sinds begin jaren ’30 in Nederland en is met mijn Haagse vader in 1939 getrouwd. Haar adoratie voor Bernhard heb ik als typisch Duits herkend in het boek. Haar opzien naar adel en mensen van stand, haar hang naar decorum zie ik ook in het boek terug. ... Annejet van der Zijl is er voor mij heel goed in geslaagd om duidelijk te maken waarom de mens Bernhard, de mens is geworden die hij was. Een uitermate helder, met veel inzicht getuigend boek. En dan ook nog eens prachtig geschreven. Mijn interesse voor geschiedenis is op een literaire manier bevredigd.'