Biografie Bernhard
- Aanbiedingstekst Bernard
- FAQ Biografie Bernhard
- Nieuws
- Drukgeschiedenis
Aanbiedingstekst biografie Bernhard
‘Een overvloed aan publiciteit maakt mensen weliswaar bekend, maar zelden gékend,’ schrijft Annejet van der Zijl in de proloog van haar langverwachte nieuwe boek. ‘In dit geval geldt bijna het tegenovergestelde: hoe meer er werd onthuld, hoe raadselachtiger hij werd. Nog steeds weten we niet écht waar we met hem aan toe zijn: Prins Bernhard is onverwerkt collectief verleden.’
Na eerder met veel succes de mens achter ‘schaduwkoningin’ Annie M.G.Schmidt achterhaald te hebben, waagt Van der Zijl zich nu aan een zoektocht naar de waarheid achter de mythe Bernhard. Bijna vijf jaar lang werkte ze aan een nauwgezette historische reconstructie van het eerste deel van zijn leven – als, zoals ze het zelf uitdrukt, een archeologe op zoek naar een met allerlei dwaalsporen en ingenieuze afleidingsmanoeuvres omgeven farao. Ze baande zich een weg door alle rookgordijnen die in de loop der tijd rond hem zijn opgetrokken en reisde door de geschiedenis van Europa, op zoek naar de verloren wereld waaruit hij voortkwam en de jongen die hij ooit was.
Het resultaat is een verhaal van Faustiaanse allure. Een astmatisch, gepest jongetje met louter onvoldoendes voor sport, dat zich wist te transformeren tot het summum van mannelijkheid: een geallieerde oorlogsheld met een heel volk aan zijn voeten. Een verloren zoon van de Weimarrepubliek die trouwde uit liefde - zij het op een andere manier dan je zou denken. Een sprookjesprins die precies deed waarvoor hij was ingehuurd – namelijk sprookjes vertellen. Maar ook de ogenschijnlijk zo ongrijpbare Bernhard betaalde een prijs voor de keuzes die hij maakte en als er iets is wat dit boek duidelijk maakt, dan is het wel dat hij veel minder dan hij deed voorkomen de regisseur is geweest van zijn eigen leven.
Annejet van der Zijls Bernhard is niet bepaald het stoere jongensboekverhaal waarmee het onderwerp zelf de geschiedenis in had willen gaan. Het is ook zeker niet het inktzwarte scenario dat zijn tegenstrevers op zijn leven trachtten te plakken. Het is allemaal veel toevalliger, kleiner en vooral menselijker dan dat. En daarom, misschien wel voor het eerst, begrijpelijk.
Literaire non-fictie / Gebonden met stofomslag, geïllustreerd / 15 x 23 cm / 480 bladzijden / € 27,95 / Verschijning februari 2010 / isbn 978 90 214 3764 4 / nur 321 / Omslag Anneke Germers / Omslagfoto Franz Ziegler
FAQ Biografie Bernhard
Waarom het – laten we wel zijn – zoveelste boek over Prins Bernhard?
'Als er een rode draad in mijn werk te vinden valt, dan is het wel mijn behoefte om “achter” mythes te kijken. Toen ik nog journaliste was maakte ik ooit eens een verhaal over Bernhards Londense jaren en toen viel me al op hoe diep de kloof was tussen wat men – ten goede of ten kwade – van hem dacht, en de vaak veel prozaïscher werkelijkheid daarachter. Ik was ook geïntrigeerd door een zinnetje dat ik in een brief van Annie M.G.Schmidt uit 1937 had gevonden. ‘Prins Benno grijnst altijd van top tot teen,’ schreef ze. ‘Het is net of hij denkt: belazeren jullie mij maar, ik doe het jullie óók’. Daarnaast sprak het historische aspect van dit leven me aan: Bernhards leven is met zoveel draadjes aan de wereldgeschiedenis verbonden. En tenslotte was er nog een meer persoonlijke reden: tot nu toe waren mijn hoofdpersonen vooral vrouwen, en ik wilde weleens kijken of ik een overtuigend boek kon maken over een man. En Bernhard is, in ieder geval op het eerste gezicht, natuurlijk een van de meest “mannige” mannen die je je kunt voorstellen.'
In hoeverre verleende de Koninklijke Familie haar medewerking?
'Ik voelde me op een prettige en respectvolle manier door de RVD bejegend, maar zo’n nauwe samenwerking met de familie als bij mijn vorige boeken was in dit geval natuurlijk niet mogelijk. Ik kreeg ook geen toegang tot het Huisarchief, omdat dat nu eenmaal al aan Cees Fasseur vergeven was. Maar dat werd gecompenseerd door alle hulp en medewerking die ik in Nederland en daarbuiten heb ondervonden. Werkelijk uit alle hoeken en gaten kwamen mensen met verhalen en tips. Ik was daar echt heel blij mee. Niet alleen vanwege de informatie zelf, maar ook omdat ik me er moreel door gesteund voelde: het was alsof het hele land vond dat het tijd was voor een evenwichtig boek over Bernhard, en mij dat wel toevertrouwde.'
Was het moeilijk materiaal te vinden?
'Het heeft me eigenlijk verrast hoeveel er nog aan authentiek materiaal te vinden was, vooral in buitenlandse archieven – brieven, schoolrapporten, inschrijfkaarten en dergelijke. Eigenlijk is het feit dat ik niet tot het Huisarchief werd toegelaten een groot voordeel geweest. Anders was ik daar misschien blijven hangen, nu werd ik gedwongen om mijn onderzoek uit te breiden naar archieven in Polen en Duitsland, die niet door Bernhard of zijn medewerkers waren geschoond op onwelgevallig materiaal.'
Hoe verklaar je eigenlijk dat niemand eerder in deze archieven op zoek is gegaan?
'De belangrijkste reden was, denk ik, Bernhard zelf. Waarom zou je de moeite nemen om op zoek te gaan als het onderwerp zelf zo toegankelijk was en bovendien zulke vlotte en plausibel klinkende verhalen vertelt? Daarbij is er kennelijk van uit gegaan dat de meeste archieven tijdens de oorlog wel vernietigd zouden zijn en sloot de Berlijnse Muur het decor van Bernhards jeugd tot 1989 ook daadwerkelijk af. En tenslotte speelde de geringe belangstelling voor de Duitse geschiedenis in Nederland ook mee. Zelf wist ik daar ook niet veel van: met dit boek is wat dat betreft echt een wereld voor me opgegaan.'
Aanvankelijk was je van plan een klassieke biografie te schrijven, zoals je die eerder over Annie M.G. Schmidt maakte. Het is echter een boek geworden over zijn jonge jaren en de manier waarop die doorwerkten in de rest van zijn leven. Waarom?
'Eigenlijk vinden mijn boeken altijd pas hun definitieve vorm als ik ze aan het maken ben: de vorm wordt gedicteerd door het materiaal wat ik vind. In dit geval vond ik die Duitse achtergrond simpelweg het meest fascinerend en mooiste verhaal dat er over Bernhard te vertellen valt. Na de oorlog heeft hij zich – in het licht van die tijd overigens heel begrijpelijk – zo veel mogelijk losgesneden van zijn achtergrond. Ik heb hem daar als het ware weer aan gehecht. Naarmate ik me verdiepte in de geschiedenis van zijn land en zijn klasse, bleek al snel dat veel dingen die hij had gezegd, gewoon niet kónden kloppen. En zo kwam de waarheid eigenlijk vanzelf bovendrijven, ook over zaken die hij zelf altijd in alle toonaarden heeft ontkend, zoals het feit dat hij wel degelijk uit overtuiging lid is geworden van nationaalsocialistische organisaties en dat hij om geld getrouwd is.
Dat zijn dus echt wel onthullingen?
'Ja, maar daar was ik niet op uit. En ik zou het heel jammer vinden als de nadruk op nieuws ten koste zou gaan van het historische en menselijke verhaal dat ik wil vertellen. Bernhard is – overigens niet in het minst door zijn eigen toedoen – altijd al zo in de sfeer van ophef en sensatie getrokken. Hij was een onrustig mens met een onoverzichtelijk leven. Mijn ambitie was nu juist om uit die hele wirwar van verhalen, mythes en geruchten een solide en samenhangend verhaal te destilleren en er een zekere rust in te brengen. Net als bij Anna ging het me om de vraag: What makes Sammy run? Wat waren de drijfveren van de hoofdpersoon, wat heeft hem als mens en als historisch personage gevormd en vanuit welke karakterstructuur en wereldvisie nam hij zijn beslissingen? En met dit verhaal meen ik de sleutel tot de antwoorden gevonden te hebben.'
Je bent inmiddels gepromoveerd op dit boek. Heeft dat consequenties gehad voor de vorm of de inhoud?
'Nee. Van te voren had ik mijn promotor afgesproken dat ik zou het zou mogen schrijven zoals ik gewend ben. Ik zou overigens ook niet anders kunnen. Mijn drijfveer is nooit – en zeker niet in dit geval – mijn persoonlijke mening of sympathie voor het onderwerp. Mijn hartstocht geldt het verhaal zelf. Ik wil niet iets bewijzen, ik wil iets uitzoeken. Het is wel zo dat de promotiecommissie me op een geweldige manier heeft begeleid en bijgestaan, iets wat ook wel nodig was bij een geschiedenis die zich afspeelt in zulke historisch gecompliceerde omstandigheden als deze.'
Is dit het definitieve boek over Bernhard?
'Vast niet. Ook op dit boek kun je weer de wildste samenzwerings- en complottheorieën loslaten en dat zal ook vast wel gebeuren. Sterker nog: het gebeurt al. Onlangs las ik ergens op een site dat ik zelf eigenlijk al verdacht ben. Want hoe kon ik me veroorloven om vijf jaar aan zo’n boek te werken? En de eerste journalist die oppert dat mijn betoog wel eens op vervalste documenten gebaseerd zou kunnen zijn, heeft zich ook al gemeld.
Daar doe je niets aan, en daar ga ik ook niets aan doen. Ik ben geen Bernhardwatcher en ook niet van plan dat te worden – ik ben een schrijfster en een historica die geprobeerd heeft een mooi en zinnig boek te maken. En het is uiteindelijk aan de lezer om uit te maken of dat me gelukt is.'
Nieuws
Rede Annejet bij presentatie boek Cees Fasseur
Op 11 november jl. werd in de Haagse sociëteit De Witte het boek Juliana & Bernhard, het verhaal van een huwelijk van de historicus Cees Fasseur ten doop gehouden. Op verzoek van de schrijver hield Annejet daar een kleine voordracht, waarin ze haar visie op het boek gaf vanuit haar positie als Bernhard-biograaf. Andere sprekers waren professor Henk Wesselink, biografe en NRC-redacteur Elsbeth Etty en koningshuis- en etiquettekenner Reinildis van Ditzhuyzen.
Drukgeschiedenis
Eerste druk maart 2010 (Querido)
Tweede druk maart 2010 (Querido)
Derde druk april 2010 (Querido)